Hoe vaker een boek herdrukt wordt, hoe minder spelfouten erin staan.
Het is een van de wijsheden uit de uitgeverswereld. En ze klopt.
Hoe komt dat dan? Zijn redacteurs en tekstcorrectors niet opgeleid om álle fouten uit een manuscript te halen voor het publiek het boek onder ogen krijgt?
Wel, ik kwam onlangs een interessante rekensom tegen, die zei:
In een eerste lezing haalt een redacteur 80% van de fouten uit een het manuscript.
In de tweede lezing vindt de corrector 80% van de overblijvende 20% fouten. (80% van 20% is 16%, er blijven dus nog 4% fouten over.)
In een derde ronde gaat er weer 80% van de overblijvende 4% fouten uit.
Dat betekent dat er nog steeds 0,8% fouten blijft staan. (Ik ben heel slecht in wiskunde en vertrouw dus op de rekenkunde van de bron.)
Meer fouten in de 2e helft van een boek
Mijn eigen ervaring met redactiewerk bevestigt de rekensom. Als ik een opdracht krijg van een uitgeverij voor een boekcorrectie (dat is de correctie van de eerste drukproef in pdf), dan valt het me steevast op dat ik in de tweede helft van het boek meer typo’s en slordigheden tegenkom. Vaak gaat het om echt opvallende fouten, waarvan ik me afvraag waarom de redacteur voor mij ze niet heeft gezien.
Nu, wie zonder zonde is, werpe het eerst een steen … Ook in mijn eigen schrijfsels zie ik fouten pas staan als het te laat is. Als het bericht al op LinkedIn of Instagram staat, als de blog geschreven is (zie je hier typo’s? Meld ze me!), en ja, ook als het boek gedrukt is.
Opnieuw: hoe komt het dat een professioneel corrector toch fouten laat staan? Daar zijn een paar redenen voor, en ik put ook hierbij uit mijn eigen ervaring.
5 oorzaken van fouten in een boek
1. Een corrector is ook maar een mens. Voorlopig slaagt AI er (gelukkig voor mij) nog niet in om alle spelfouten uit teksten te halen. En geen enkel mens is perfect.
2. Vermoeidheid. Zelf kan ik niet langer dan 4 tot 6 uur aan tekstcorrectie werken. Daarna word ik gewoon moe, en zie ik daardoor fouten niet meer staan.
3. Deadline. Een te scherpe deadline kan flink wat roet in het eten gooien. Als je tegen de klok moet lezen, vliegen je ogen letterlijk over de letters heen en zie je overduidelijke dt-fouten niet meer staan.
4. RIRO, rubbish in, rubbish out. Dat klinkt een beetje onrespectvol (en is dat niet zo bedoeld), maar de beginkwaliteit van het manuscript bepaalt deels hoeveel fouten er op het einde nog overblijven. (Denk aan die rekensom: 0,08%). Als de auteur van een boek dus het eigen manuscript niet door de spellingscontrole van Word haalt, zullen er meer fouten blijven staan.
5. Te weinig ogen. In tekst die je zelf geschreven hebt, zie je fouten niet. Dat komt omdat je als schrijver weet wat er staat, en onbewust focust op de inhoud, en niet op de letters. Dat geldt ook voor een corrector of redacteur. Als je een manuscript 1x hebt gelezen, weet je wat er staat en wordt het lastiger nadien nog fouten op te sporen. Precies daarom worden de leesrondes bij een uitgeverij verdeeld over verschillende mensen: de bureauredacteur beoordeelt als eerste een manuscript, de persklaarmaker leest een eerste ronde (in Word), dan gaan auteur en bureauredacteur er nog eens door, een tekstcorrector leest de drukproef (in pdf) na, en dan gaat de bureauredacteur/auteur er nog eens door. Dat zijn tot wel 4 paar verschillende ogen.
Hoe tackel je dat teveel aan fouten?
Zoals hierboven gezegd, spreidt een uitgeverij het leeswerk over meerdere personen. Dat is de beste manier om zo veel mogelijk fouten op te sporen.
Geef je een boek uit in eigen beheer, dan heb je meestal niet het budget van een uitgeverij ter beschikking. Als je 3 verschillende redacteurs wilt inschakelen, kost je dat al snel enkele duizenden euro’s. Dat kun je alleen doen als je heel zeker bent dat je boek een gigantisch succes wordt.
De meeste zelfuitgevers huren slechts 1 keer een redacteur in. Ook ik ben vaak de eerste, enige en laatste die het manuscript van ene selfpubber ziet voor het in druk gaat.
Hoe krijg je dan toch de beste kwaliteit, ook als zelfuitgever?
Ik pak het voor mijn klanten zo aan:
1. Ik lees een manuscript altijd 2x, en liever nog 3x na, telkens met nachtrust tussen de leesrondes. Ik weet van mezelf dat ik op die manier de meeste fouten eruit haal.
2. Ik lees gemiddeld 4 uur per dag in een manuscript. Als ik meer uren lees, zie ik de fouten niet meer staan.
3. Als het kan voor de klant, neem ik de deadline ruim genoeg. Dat geeft mij de kans om slechts 4 uur per dag te lezen, én mogelijk een 3eleesronde in te bouwen.
4. Ik kloon mezelf. Grapje, maar om toch aan 3 of 4 paar ogen te geraken, maak ik gebruik van goeie software. AI kan nog niet corrigeren, maar er is wel software op de markt (waarvoor ik een licentie betaal) die een manuscript razendsnel screent op (in)consistenties.
5. Achterstevoren lezen. Als ik weet dat er door vermoeidheid meer fouten achteraan in een boek staan, dan is dit daarvoor een simpele oplossing: in een laatste ronde lees ik van achter naar voor en van onder naar boven. Dat helpt ook goed om los te komen van de inhoud en te focussen op de letters.
Wat kun je als auteur en zelfuitgever doen?
Weet je nog, RIRO hiervoor? Het klinkt wellicht logisch, maar hoe beter je manuscript is voor het naar een tekstcorrector gaat, hoe beter de kwaliteit van je uiteindelijke boek. En dat hoeft je geen rib uit je lijf te kosten. Enkele punten waar je op kunt letten:
1. Schrijven is schrappen, en herschrijven. Laat de eerste versie van je verhaal een tijdje rusten. Als je het na een paar weken opnieuw vastpakt, zie je pas de dingen die (inhoudelijk) niet kloppen.
2. Lees je manuscript eens luidop. Eventueel lees je het voor aan iemand die je vertrouwt (want ja, als schrijver zit je ziel in een boek). Als de zinnen haperen tijdens het lezen, zit de grammatica niet goed.
3. Vraag proeflezers om je manuscript te beoordelen. Dat is een gangbare praktijk. Vraag aan mensen rond je, of zelfs aan mensen die je niet kent, om je verhaal te lezen en eerlijke feedback te geven. Feedback op inhoud en op schrijfstijl.
4. Doe zelf een spellingscontrole in Word voor je het manuscript aan een corrector of redacteur geeft.
Met deze tips haal je de grootste kemels in ieder geval uit je manuscript en wordt het aantal typefoutjes dat nog in die 0,8% zit een pak minder.
Heb jij een verhaal in je hoofd dat roept ‘Laat me eruit, ik wil de wijde wereld in?’
Ik ben graag jouw 4 paar ogen en help je om de typo’s eruit te halen en de puntjes op de i erin te zetten. Call me!